مجله خبری تشریفات

معناشناسی

خوشنویسی از مشهورترین شعار توحید: «لا اله الا الله»، بخط محمد ازوچای، خوشنویس ترکیه ای
توحید، به معنای یکتا درک کردن آفریدگار، مهم‌ترین آموزه اعتقادی در اسلام میباشد.[۱] به باور مسلمان‌ها، پروردگار یگانه سازنده عالم میباشد و سهیم ندارد.[۲] توحید در روایات بیان شده از نبی(ص) و امامان شیعه به عنوان مثال امام علی(ع) و امام درست گو(ع)، به معنای شهیدشدن دادن به مضمون «لا اله الّا اللّه وحدَه لاشریک له» و شبیه آن به فعالیت رفته تشریفات ترحیم مشهد میباشد.[۳]

واژه و کلمه توحید برای اشاره به مباحث کلامی مربوط به یگانگی خداوند، صفات و افعال وی هم به فعالیت رفته میباشد. امام راست گو(ع) و امام رضا(ع) در جواب به سؤالاتی درباره معنای توحید، به بعضا مباحث کلامی مثلا نفی صفات انسانی از معبود اشاره کرده‌اند.[۴]

در سه منش مختلف کلامی، عرفانی و فلسفی، سه طریقه گوناگون به توحید وجود دارااست؛ توحید کلامی مطابق تایید یکی‌از بودن خدا میباشد، توحید فلسفی به معنای ایمان برخاسته از اعتقاد عقلی به یکی از بودن پروردگار میباشد و توحید عرفانی، بر طبق شهود و وصول به یگانگی آفریدگار.[۵] توحید در فلسفه، درباره وحدت واجب الوجود تحت عنوان یک مضمون‌ میباشد، ولی در عرفان، سخنی از معنا وجود ندارد، بلکه کلام از مصداق توحید یعنی خداست که یک وجود واحد میباشد و دیگر موجودات، از وی منفعت می برند.[۶] کارایی فیلسوف، ثابت توحید واجب الوجود میباشد، البته سعی عارف، شهود و وصال درونی به توحید میباشد. با این درحال حاضر، حکمت متعالیه که منسوب به ملاصدرای شیرازی میباشد، توده در بین قرآن و عرفان و عامل دانسته گردیده و شهود عرفانی در آن، همپا با مباحث استدلالی گفته شده میباشد.[۷]

رده توحید در اسلام
توحید، مهم‌ترین آموزه اسلامی و زیربنای ادیان آسمانی به شمار می‌رود.[۸] به تصریح قرآن، غرض و پیام اساسی همگی پیامبران، اعتقادوباور به توحید بوده میباشد.[۹] علامه طباطبایی در المیزان توحید را نهایت و غرض مهم آیین شمرده که هیچ چیزی جایگزینش نخواهد شد.[۱۰] با آنکه واژه توحید در قرآن نیامده، البته در آیه‌ها فراوانی درباره ثابت توحید و نفی بی دینی کلام نقل شده میباشد.[۱۱] ملاصدرا در کتاب تعبیروتفسیر خویش، مقصود مهم قرآن کریم و مهربان را ثابت توحید آفریدگار دانسته میباشد.[۱۲]

شهیدشدن بر یکتایی آفریدگار و هجران از بی دینی، او‌لین جمله‌هایی میباشد که نبی اسلام نخست دعوت آشکار خویش، خطاب به عموم مکه ذکر نموده است.[۱۳] نمایندگان فرستاده برای مثال معاذ بن جبل که برای تبلیغ اسلام به میهن‌های متفاوت می‌رفتند، همواره عموم را به تایید یکتایی خدا دعوت می‌کردند.[۱۴] بعضا از عالمان مسلمان با توکل بر منزلت ویژه و اساسی آموزه توحید در اسلام، مسلمانها را «اهل التوحید» خوانده‌اند[۱۵] و توحید را نشان مسلمانی قلمداد کرده‌اند.[۱۶] امام علی(ع)، اعتقاد و باور به توحید و یگانگی آفریدگار را محور آشنایی معبود دانسته میباشد.[۱۷]«أَوّلُ الدّینِ مَعرِفَتُهُ وَ کَمَالُ مَعرِفَتِهِ التّصدِیقُ بِهِ وَ کَمَالُ التّصدِیقِ بِهِ تَوحِیدُهُ» ترجمه: دیباچه دين، معرفت اوست، و كمال معرفتش تصديق ذات وی، و كمال تصديق ذاتش، توحيد و شهید شدن بر يگانگى اوست. [۱۸]

توحید و یگانگی پروردگار، با تعابیر و لغات متعدد، بارها در قرآن کریم و مهربان آیتم تأکید قرار گرفته میباشد؛ مثلا در سوره توحید که معبود «احد» یعنی یگانه خوانده گردیده است.[۱۹] نفی خدایان دیگر، یکی‌از بودن پروردگار، یک خداوند برای همگان، خدای کلیه فقیه، سرزنش معتقدان به وجود خدایان، تأکید بر نفی باور به یک‌سری پروردگار، رد ادعای قائلان به تثلیث و سه‌گانه‌باوری، و همینطور نفی هر سیرتکامل مثل و مانند برای معبود، برای مثال مفاهیم مربوط به توحید میباشد که در قرآن کریم و مهربان آمده میباشد.[۲۰] آیاتی از قرآن کریم و مهربان که بدون واسطه به توحید دلالت دارا‌هستند، عبارتند از:

قُل هُوَ اللهُ أحَد: بگو وی خدای یکتاست.[۲۱]
لا إلٰه إلّا الله: هیچ خدایی جز الله وجود ندارد.[۲۲]
لا إلٰه إلّا هو: هیچ خدایی جز وی وجود ندارد.[۲۳]
إلٰهُکُم إلٰهٌ واحِد: همانا خدای شما خدای یکتاست.[۲۴]
ما مِن إلٰهٍ إلّا الله: هیچ خدایی جز الله وجود ندارد.[۲۵]

معناشناسی

خوشنویسی از مشهورترین شعار توحید: «لا اله الا الله»، بخط محمد ازوچای، خوشنویس ترکیه ای
توحید، به معنای یکتا درک کردن آفریدگار، مهم‌ترین آموزه اعتقادی در اسلام میباشد.[۱] به باور مسلمان‌ها، پروردگار یگانه سازنده عالم میباشد و سهیم ندارد.[۲] توحید در روایات بیان شده از نبی(ص) و امامان شیعه به عنوان مثال امام علی(ع) و امام درست گو(ع)، به معنای شهیدشدن دادن به مضمون «لا اله الّا اللّه وحدَه لاشریک له» و شبیه آن به فعالیت رفته تشریفات ترحیم مشهد میباشد.[۳]

واژه و کلمه توحید برای اشاره به مباحث کلامی مربوط به یگانگی خداوند، صفات و افعال وی هم به فعالیت رفته میباشد. امام راست گو(ع) و امام رضا(ع) در جواب به سؤالاتی درباره معنای توحید، به بعضا مباحث کلامی مثلا نفی صفات انسانی از معبود اشاره کرده‌اند.[۴]

در سه منش مختلف کلامی، عرفانی و فلسفی، سه طریقه گوناگون به توحید وجود دارااست؛ توحید کلامی مطابق تایید یکی‌از بودن خدا میباشد، توحید فلسفی به معنای ایمان برخاسته از اعتقاد عقلی به یکی از بودن پروردگار میباشد و توحید عرفانی، بر طبق شهود و وصول به یگانگی آفریدگار.[۵] توحید در فلسفه، درباره وحدت واجب الوجود تحت عنوان یک مضمون‌ میباشد، ولی در عرفان، سخنی از معنا وجود ندارد، بلکه کلام از مصداق توحید یعنی خداست که یک وجود واحد میباشد و دیگر موجودات، از وی منفعت می برند.[۶] کارایی فیلسوف، ثابت توحید واجب الوجود میباشد، البته سعی عارف، شهود و وصال درونی به توحید میباشد. با این درحال حاضر، حکمت متعالیه که منسوب به ملاصدرای شیرازی میباشد، توده در بین قرآن و عرفان و عامل دانسته گردیده و شهود عرفانی در آن، همپا با مباحث استدلالی گفته شده میباشد.[۷]

رده توحید در اسلام
توحید، مهم‌ترین آموزه اسلامی و زیربنای ادیان آسمانی به شمار می‌رود.[۸] به تصریح قرآن، غرض و پیام اساسی همگی پیامبران، اعتقادوباور به توحید بوده میباشد.[۹] علامه طباطبایی در المیزان توحید را نهایت و غرض مهم آیین شمرده که هیچ چیزی جایگزینش نخواهد شد.[۱۰] با آنکه واژه توحید در قرآن نیامده، البته در آیه‌ها فراوانی درباره ثابت توحید و نفی بی دینی کلام نقل شده میباشد.[۱۱] ملاصدرا در کتاب تعبیروتفسیر خویش، مقصود مهم قرآن کریم و مهربان را ثابت توحید آفریدگار دانسته میباشد.[۱۲]

شهیدشدن بر یکتایی آفریدگار و هجران از بی دینی، او‌لین جمله‌هایی میباشد که نبی اسلام نخست دعوت آشکار خویش، خطاب به عموم مکه ذکر نموده است.[۱۳] نمایندگان فرستاده برای مثال معاذ بن جبل که برای تبلیغ اسلام به میهن‌های متفاوت می‌رفتند، همواره عموم را به تایید یکتایی خدا دعوت می‌کردند.[۱۴] بعضا از عالمان مسلمان با توکل بر منزلت ویژه و اساسی آموزه توحید در اسلام، مسلمانها را «اهل التوحید» خوانده‌اند[۱۵] و توحید را نشان مسلمانی قلمداد کرده‌اند.[۱۶] امام علی(ع)، اعتقاد و باور به توحید و یگانگی آفریدگار را محور آشنایی معبود دانسته میباشد.[۱۷]«أَوّلُ الدّینِ مَعرِفَتُهُ وَ کَمَالُ مَعرِفَتِهِ التّصدِیقُ بِهِ وَ کَمَالُ التّصدِیقِ بِهِ تَوحِیدُهُ» ترجمه: دیباچه دين، معرفت اوست، و كمال معرفتش تصديق ذات وی، و كمال تصديق ذاتش، توحيد و شهید شدن بر يگانگى اوست. [۱۸]

توحید و یگانگی پروردگار، با تعابیر و لغات متعدد، بارها در قرآن کریم و مهربان آیتم تأکید قرار گرفته میباشد؛ مثلا در سوره توحید که معبود «احد» یعنی یگانه خوانده گردیده است.[۱۹] نفی خدایان دیگر، یکی‌از بودن پروردگار، یک خداوند برای همگان، خدای کلیه فقیه، سرزنش معتقدان به وجود خدایان، تأکید بر نفی باور به یک‌سری پروردگار، رد ادعای قائلان به تثلیث و سه‌گانه‌باوری، و همینطور نفی هر سیرتکامل مثل و مانند برای معبود، برای مثال مفاهیم مربوط به توحید میباشد که در قرآن کریم و مهربان آمده میباشد.[۲۰] آیاتی از قرآن کریم و مهربان که بدون واسطه به توحید دلالت دارا‌هستند، عبارتند از:

قُل هُوَ اللهُ أحَد: بگو وی خدای یکتاست.[۲۱]
لا إلٰه إلّا الله: هیچ خدایی جز الله وجود ندارد.[۲۲]
لا إلٰه إلّا هو: هیچ خدایی جز وی وجود ندارد.[۲۳]
إلٰهُکُم إلٰهٌ واحِد: همانا خدای شما خدای یکتاست.[۲۴]
ما مِن إلٰهٍ إلّا الله: هیچ خدایی جز الله وجود ندارد.[۲۵]